~/ku-wielojezycznosci · dziennik prowadzony po drodze
Ku wielojęzyczności
[ku vʲɛlɔjɛ̃zɨt͡ʂˈnɔɕt͡ɕi]
Języki nie przychodzą do mnie frontowymi drzwiami. Wchodzą bocznymi schodami rzeczy: najpierw jest książka, jakaś twarz z fotografii, strona Hegla pachnąca kurzem czytelni, a dopiero za nimi, wydłużony jak cień o piątej po południu, wsuwa się język i upomina o swoje.
Pamiętam rozmowę rekrutacyjną w Mercerze (dziś Marsh), podczas której po niemiecku, bez żadnego przygotowania, rozłożyłem na części całą maszynerię przełącznikowych modeli Markowa. Chwilę później ktoś zapytał o mojego psa — i wszystkie słowa rozpierzchły się jak wróble z rynku, zostawiając na pustym placu zdania jedno samotne: border collie. Ta dysproporcja do dziś mnie bawi i chyba najlepiej mówi, jak się uczę.
Uczę się przez to, co mnie już obchodzi: matematykę, filozofię, teologię i literaturę. Bywa to rozsądne, bywa ekstrawaganckie, ale pasja otwiera w języku drzwi, których podręcznik nawet nie zauważa. Poliglotyzm od zawsze był moim wielkim marzeniem; ta strona jest dziennikiem drogi ku niemu.
Najpierw ciekawość. Potem słownik. Reszta układa się po drodze.
zeszyty
Języki, o których piszę
Każdy zeszyt to osobna zakładka z zapiskami: notatkami, przekładami, pytaniami bez odpowiedzi i lekturami, które akurat leżą na stole. Liczba na okładce mówi, ile wpisów już w nim przybyło.
- 12 niemieckiDeutsch ostatni wpis · 14 IXHegel, przedmowa do Fenomenologii otwórz zeszyt
- 7 angielskiEnglish ostatni wpis · 2 IXkonstrukcje, które wciąż zaskakują otwórz zeszyt
- 5 łacinaLatina ostatni wpis · 28 VIIIWulgata, prolog Janowy otwórz zeszyt
- 3 koreański한국어 ostatni wpis · 20 IXhangul, pierwsze spółgłoski otwórz zeszyt
Polski nie ma zeszytu — to atrament, którym piszę wszystkie pozostałe.
z dziennika
Ostatnie wpisy
-
koLitery, które składają się w domki
Hangul nie pisze się w rzędzie, tylko buduje: spółgłoska wprowadza się do kąta, samogłoska staje obok jak cicha lokatorka, a sylaba zamyka za nimi drzwi od środka.
-
deZdanie długie jak korytarz w Fenomenologii
Czasownik czeka na końcu zdania cierpliwie jak odźwierny, który wie, że prędzej czy później wszyscy będą musieli przejść obok niego.
-
laIn principio erat Verbum
Trzy słowa, a cały świat jest w nich jeszcze zwinięty w kłębek, jak sierpniowe popołudnie, które nie zdecydowało się, czy już zmierzchać.
próg
Cztery pokoje
Słowo „poliglota” nie ma jednego, powszechnie przyjętego progu, więc wyznaczyłem sobie własny. Uznam się za poliglotę wtedy, gdy zamieszkam w czterech językach żywych — nie jak gość w hotelowym pokoju, lecz jak lokator, który zna już skrzypienie każdej deski. Dwa pokoje są zamieszkane. Dwa stoją puste, z meblami pod prześcieradłami.
- zamieszkanyangielski
- zamieszkanyniemiecki
- w rozstrzygnięciutrzeci?
- nieokreślonyczwarty?
co znaczy „zamieszkać” w języku
Nie chodzi o biegłość rodzimą ani o równy poziom we wszystkim, lecz o stabilną samodzielność, gdzieś w okolicach B2.
tor komunikacyjny — język żywy jest mój, jeżeli potrafię:- prowadzić dłuższą rozmowę na znany mi temat, łatając braki parafrazą;
- czytać złożony tekst niespecjalistyczny i tekst z wybranej dziedziny, sięgając po słownik tylko punktowo;
- napisać spójną, kilkustronicową notatkę bez uciekania w inny język.
- czytam ciągły tekst źródłowy z okazjonalną pomocą słownika i komentarza;
- rozpoznaję jego strukturę gramatyczną i potrafię zreferować argument.
Tor lekturowy nie wchodzi do progu czterech — gdyby wchodził, dałoby się go domknąć bez ani jednej rozmowy. Łacina mieszka więc w osobnej oficynie, po drugiej stronie podwórza.
poczekalnia
Języki, które jeszcze czekają
Siedzą pod ścianą cierpliwie jak ciotki na imieninach, każda z torebką pełną obietnic. Najbliżej drzwi jest francuski, który prowadzi do Grothendiecka, Camusa i dwudziestowiecznej teologii, oraz rosyjski, za którym stoją Kołmogorow, Szyriajew i Arnold w oryginale. Reszta drzemie, czekając na właściwy tekst, podróż albo dostatecznie dobry powód.
- françaisnajbliżej
- русскийnajbliżej
- κοινή
- italiano
- español
- Nederlands
- svenska
- suomi
Żaden z nich nie ma jeszcze zeszytu. Gdy któryś wstanie z krzesła, dostanie własną okładkę na półce powyżej.
genealogia i transfer — dla dociekliwych
Pokrewieństwo może ułatwić start, ale nigdy nie zastępuje nauki fonologii, użycia i rejestru. Pasek pokazuje, jak wiele z tego, co już znam, przenosi się do nowego języka — nie to, jak trudny jest sam język.
- francuskiz łaciny i angielskiego: słownictwo; wymowę trzeba budować osobno
- włoskiz łaciny: rdzenie i morfologia; składnia i tempo mowy są własne
- rosyjskiz polskiego: przypadki i aspekt; akcent i fonetyka osobno
- niderlandzkiz niemieckiego i angielskiego: rdzenie i szyk V2
- hiszpańskiz łaciny: rdzenie; fałszywi przyjaciele i system trybów
- szwedzkigermańskie słownictwo; iloczas i akcent tonalny od zera
- greka koinegłównie nawyk analizy fleksji, nie materiał językowy
- słowiańska
- polski
- rosyjski
- germańska
- angielski
- niemiecki
- niderlandzki
- szwedzki
- italska → romańska
- łacina
- francuski
- włoski
- hiszpański
- helleńska
- greka koine
- koreański koreańska
- fiński uralska
- arabski afroazjatycka · semicka
- chiński mandaryński sino-tybetańska